OPVON opvoedingsondersteuning José Sagasser
Bang voor de nieuwe baby?
Mijn dochtertje is net 2 jaar geworden. Al geruime tijd (half jaar ongeveer) wordt zij (bijna) elke ochtend huilend wakker. Soms echt overstuur. In juni verwachten wij ons tweede kindje. We proberen haar daar ook bij te betrekken dus duidelijk te maken: ‘Kijk mama heeft een baby in haar buik’. Ze doet dan wel een handje erop en als ik het vraag geeft ze er soms wel een kusje op. Maar echt door heeft ze het volgens ons niet, dat blijkt gewoon uit veel dingen. Maar zou ze het onbewust doorhebben en zich daarover zorgen maken? We kunnen het ons niet voorstellen maar op een gegeven moment ga je jezelf van alles wijsmaken. Soms is het echt heel erg en dan krijg je haar bijna niet stil. Dus je wordt er ook verdrietig en chagrijnig van. Heb je geen huilbaby gehad dan wel een huilpeutertje. We denken trouwens ook niet dat ze pijn heeft want dat zou je toch op een of andere manier ook wel merken toch? Wat kunnen wij doen om dit op te lossen?
Het is heel begrijpelijk dat je wat onzeker wordt van het gedrag van je peutertje. Je schrijft dat je het je niet kan voorstellen dat je dochtertje zou doorhebben wat er aan de hand is, maar dat je je van alles gaat wijsmaken. Eerlijk gezegd vond ik het juist bijzonder scherpzinnig van je dat je op die gedachte gekomen bent. Peuters snappen nog heel weinig van wat je vertelt, dus alles wat jullie over de baby zeggen gaat vaak het ene oor in en het andere uit. Hoe moet je als peuter ook begrijpen dat uit een dikke mama zomaar ineens een kindje komt? Dat ís toch ook raar? Veel volwassenen snappen niet hoe dit wonder kan gebeuren, laat staan dat een peuter het begrijpt. Maar wat peuters wel doen is dingen héél goed aanvoelen. Peuters zijn voeldiertjes, en dat betekent dat ze open staan voor stemmingen, voor veranderingen in het dagelijks leven, voor stress, voor intonaties, gezichtsuitdrukkingen, lichaamstaal… en als je zwanger bent dan straal je iets anders uit. De dagelijkse gang van zaken is misschien veranderd omdat je je peuter minder optilt, vaker een slaapje doet of op de bank gaat liggen en doordat je humeur anders zal zijn. Veel zwangeren hebben minder geduld, of worden soms heel emotioneel terwijl ze dat vroeger niet waren. Veel zwangeren zijn erg moe, hebben allerlei klachten of kwaaltjes die ze anders niet hebben. En heel belangrijk: de buik wordt zo dik dat peuters niet zo lekker meer op je schoot kunnen zitten. Al die veranderingen voelt een peuter heel goed aan. En dan hebben we het nog niet eens over de babykamer, de controles bij de verloskundige, de aankopen voor de baby et cetera. Het gehuil van je peuter kan dus zeker te maken hebben met de aankomende baby. Het is ook eng als je van alles aanvoelt en ziet gebeuren zonder dat je snapt wat het betekent. Peuters hebben zoveel fantasie: misschien is ze wel aan het bedenken dat jullie haar willen inruilen voor een ander kindje. Misschien is ze wel bang dat jullie er ’s nachts stiekem vandoor gaan en haar zullen achterlaten. Nou daar wil je wel vroeger wakker voor worden natuurlijk.
Veel kunnen jullie natuurlijk niet aan de situatie zelf veranderen. Maar wat jullie wel kunnen doen is je peuter vertellen wat er aan de hand is. Vraag haar niet om kusjes op de buik te geven als ze dat uit zichzelf niet doet, maar je kunt haar wel uitleggen hoe de baby in je buik zit. Waar het hoofdje is en waar de voetjes. Je kunt er een pop baby gebruiken om het te laten zien. Je kunt ook vertellen wat er allemaal gekocht wordt en waarom. En je kunt haar vooral vertellen dat je soms moe of chagrijnig bent, maar dat dit niets met háár te maken heeft. Zeg maar dat je ook niet weet wat er precies gaat gebeuren. Probeer je gevoelens te omschrijven, en als je ziet hoe zij zich voelt, omschrijf haar gevoelens dan ook. Ze hoeft het niet per se ‘leuk’ te vinden dat er een baby komt. En dat mag je haar ook vertellen. Verzeker haar vooral dat haar eigen plaats hetzelfde blijft. Praat dus niet alleen maar over de baby, maar vooral ook over haarzelf. Over haar leven, los van de baby.
Tenslotte: zorg ervoor dat er geen spullen van je peuter aan de baby worden geven. Alleen wanneer je peuter zélf met een speeltje aan komt zetten is het een goed idee dat op de babykamer te zetten. Maar zeg er altijd bij: als je het weer terug wilt dan mag dat. Want peuters geven soms grootmoedig iets weg, wat ze eigenlijk niet kwijt willen. En dat is de bedoeling niet. Zorg er in ieder geval voor dat ze niet haar ledikantje hoeft af te staan, of haar eigen kastje of commode. Want op zo’n moment voelt een peuter écht dat zijn plekje wordt ingepikt. En dat is niet de bedoeling.
´s Nachts steeds huilen
Mijn zoontje van net 2 jaar wordt nog 2 x per nacht huilend wakker. Waardoor weet ik niet, hij zit wel constant met zijn handje in zijn mondje. Zijn laatste kiezen? Dan zijn die wel al heel lang aan het jutteren! Soms kan hij ook helemaal overstuur zijn en wil hij niks, ook niet getroost worden, niks alleen maar tegenspartelen en niet in bed. Wat moeten we nou hiermee? Zijn het toch de kiezen of is het angst of gewoon niet in zijn bedje willen?
Als het de kiezen van je zoontje zouden zijn, dan zouden jullie waarschijnlijk ook overdag merken dat je zoontje last van zijn kiesjes heeft. Je kunt op een gegeven moment ook een bobbel in het kaakje voelen, en veel kinderen kwijlen ook als ze kiezen krijgen. Overigens kunnen kiezen er soms wel lang over doen om door te breken. Wat dat betreft kun je de tandarts eens vragen naar het gebitje van je zoontje te kijken, deze kan vertellen hoe het met het melkgebit staat. Overigens is het wel mogelijk dat je zoontje in het begin wakker werd van pijn in de kiezen, maar dat hoeft niet voortdurend de oorzaak te zijn. De meeste kinderen wennen na een paar dagen namelijk al aan een nieuw biologisch ritme. Hun slaap- en wektijden zijn dan al aangepast. Dat betekent dat je zoontje misschien gewend is aan een ritme van twee keer wakker worden ’s nachts. En dat staat dan los van zijn pijnlijke kiesjes.
Op je vraag over het slaapgedrag van je zoontje heb ik meteen een wedervraag. Heb je het gevoel dat je kind goed wakker is als hij ’s nachts huilt? Want dat is namelijk bepalend voor het antwoord dat ik je ga geven. Ik kan het niet goed opmaken uit je verhaal. Omdat je kind zo blijft tegenspartelen en niet in zijn bedje wil, maar ook niet getroost wil worden, zou er namelijk sprake kunnen zijn van de zogenaamde ‘nachtangst’. Nachtangst ontstaat doordat een kind plotseling wakker wordt uit de diepe slaap. Dit gebeurt vaak vroeg in de nacht, bijvoorbeeld als het kind nog maar een uur of twee uur in bed ligt, maar het komt ook wel op andere tijden voor. Eigenlijk is het kind niet goed wakker als hij last heeft van nachtangst. En een kind met nachtangst weert troosten af. Hij kan gillend wakker worden, maar maait bijvoorbeeld de armen van zijn ouders weg. Hij blijft soms ook door gillen of huilen, zonder dat jouw aanwezigheid invloed lijkt te hebben. Soms lijkt het of het kind heel angstig is of pijn heeft. Sommige kinderen gaan kreunen of mompelen, sommigen zitten rechtop of springen uit bed om rond te rennen. Bij de meeste kinderen zijn de ogen open alsof ze wakker zijn, maar ze lijken niets te zien en zijn in de war. De pupillen kunnen groot zijn, de hartslag snel, het kind kan zweten en oppervlakkig ademen. De opwinding duurt soms een paar minuten, soms wel een half uur. Het kind ervaart duidelijk een gevoel van dreiging maar kan niet vertellen wat er is.
Wat bij nachtangst voor ouders erg onrustbarend is, is het feit dat je kind niet getroost wil worden. Daardoor proberen veel ouders hun kind wakker te krijgen. Ze proberen hun kind te wekken met een koud washandje, of door tegen hem te spreken of hem zachtjes door elkaar te schudden of uit bed te halen. Toch is dit niet raadzaam. Een kind met nachtangst wordt namelijk wakker uit een zeer diepe slaap. Tijdens deze slaap heeft het kind maar één behoefte en dat is zo snel mogelijk weer doorslapen. Daarom is het goed om je kind zachtjes toe te spreken en te aaien, maar niet wakker te maken. Een dekbed om hem heen kan prettig zijn, maar hij moet niet met geweld vastgehouden worden. Als je kind erg zweet kan met een lauwwarm washandje het gezicht worden gewassen. Daarna kan hij zo snel mogelijk weer in bed gelegd worden om door te slapen. Dit gebeurt soms na enkele minuten, soms pas na een half uur. Nachtangst komt veel bij kleine kinderen voor en er wordt ook een link gelegd met de groei van het zenuwstelsel. Soms is er een verband met hoge koorts of verwondingen. Nachtangst kan ook vaker voorkomen als een kind erg gespannen is of moe is of als het kind overdag veel prikkels heeft gehad.
Mocht je het gedrag van je kindje hierin herkennen, dan is de kans groot dat het gedrag van je kindje ’s nachts vanzelf zal gaan afnemen. Hoe moeilijk het ook is, je hoeft je waarschijnlijk niet veel zorgen te maken. Laat je kind zo snel mogelijk doorslapen. Overdag kun je je kind helpen door veel rust in te bouwen, en vooral extra prikkels weg te halen (harde geluiden, drukte etc). Merk je dat de nachtangst niet afneemt, maar juist lang door blijft gaan, dan is het goed om je kind een keer na te laten kijken door de huisarts. Deze kan nagaan of je kind iets onder de leden heeft.